Culturele sector

Voor veel kinderen begint de ‘culturele loopbaan’ in het basisonderwijs. De basisschool kan met cultuureducatie voor kinderen de vensters naar de wereld openzetten. Cultuureducatie is een krachtige verbinding tussen schools en buitenschools leren. Cultuureducatie heeft tot doel om kinderen in een doorlopende leerlijn kennis te laten opdoen over en met cultuur en een gevarieerd programma van culturele activiteiten aan te bieden. Een belangrijke doelstelling van het overheidsbeleid is dat scholen en culturele instellingen steeds meer samen participeren in netwerken, een ontwikkeling die binnen brede schoolverband gemakkelijker kan plaatsvinden.

Wie zijn de partijen in deze sector?

Het gaat in de culturele sector om:

  • bibliotheken
  • Centra voor de kunsten
  • instellingen voor kunsteducatie
  • muziekscholen
  • musea, theaters
  • orkesten
  • dans- en theatergezelschappen
  • amateurkunstorganisaties en erfgoedinstellingen.

Daarnaast kunnen individuele kunstenaars (acteurs, musici, beeldend kunstenaars, dansers, fotografen etc.) bij de brede school betrokken zijn. Op dit moment is de bibliotheek de meest actieve culturele partner in de brede school. Steeds vaker, bijvoorbeeld bij de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) wordt de samenwerking tussen school en kunstencentra gestimuleerd of als voorwaarde gesteld om voor middelen in aanmerking te komen.

De meerwaarde van cultuur voor de brede school

Door kunst en cultuur in de brede school komen kinderen – en via hen de ouders – in aanraking met mogelijkheden en ervaringen waarmee zij van huis uit niet altijd vanzelfsprekend kennismaken. De ervaringswereld van de kinderen wordt vergroot en dat komt ten goede aan hun algemene en culturele ontwikkeling. Ook kunnen kunst en cultuur worden ingezet om aan sociale en communicatieve vaardigheden te werken. Zij bieden aan kinderen andere dan talige manieren om zich te uiten (dans, drama, muziek, beeldende vorming), waardoor kinderen verschillende competenties kunnen ontwikkelen. Ten slotte kan een sterke sociale en culturele rol van een brede school de sociale cohesie en leefbaarheid in de wijk vergroten. Bijvoorbeeld door gezamenlijk een kunstwerk in de wijk te realiseren, gezamenlijke theater of muziekactiviteiten,  of door kunstenaars in de wijk te betrekken bij de brede school.

Het belang van de brede school voor de culturele sector

Voor culturele instellingen is de brede school een uitgelezen plaats om hun doelgroep uit te breiden. Soms is dit een expliciete subsidievoorwaarde vanuit het rijk of de gemeente. Dat is bijvoorbeeld het geval bij de deelregeling Cultuureducatie en Kwaliteit.

Deze regeling stimuleert de verbinding tussen binnenschools cultuuraanbod en buitenschoolse culturele instellingen.

Ook biedt de brede school culturele instellingen de gelegenheid om samen met andere partners een samenhangend aanbod te ontwikkelen met een doorgaande lijn, waardoor verankering van kunst en cultuur in de brede school makkelijker kan ontstaan.

Ten slotte biedt de brede school aan de cultuursector de mogelijkheid om verbindingen tot stand te brengen met onderwijs, kinderopvang, welzijn en sport en met deze partners een netwerk te vormen.

Samenwerking

Bij samenwerking met culturele instellingen is het allereerst van belang om de gezamenlijke doelen te formuleren. Maakt de samenwerking deel uit van een proces waarbij de brede school zich wil profileren op het gebied van kunst en cultuur? Of was er tot nog toe nauwelijks aandacht voor dit terrein en wil men beginnen met incidentele activiteiten om later eventueel meer integratie tot stand te brengen? Welke behoeften en mogelijkheden heeft de brede school en sluit dit aan bij wat de culturele instelling te bieden heeft?

Het aanbod van cultuuractiviteiten in de brede school vindt meestal plaats op school. Het bestaat bijvoorbeeld uit popmuziekprogramma’s, een poëzieproject, workshops theater, fotografie, een videoproject, museumbezoek of een schoolkrant. Ook zijn er hybride activiteiten tussen sport en cultuur als circus, streetdance en bewegen op muziek.

Het LKCA heeft een stappenplan gemaakt voor brede scholen die werk willen maken van cultuureducatie.

Tips

Cultuurcoach.

De cultuurcoach (combinatiefunctionaris cultuur) is de bruggenbouwer tussen school en cultuurinstelling en staat met één been in de school en met één been in een culturele instelling.. Hij werkt op basisscholen en brede scholen als kunstvakdocent of als coördinator voor school en culturele instelling. De cultuurcoach is in dienst bij een culturele instelling, school of gemeente. Het rijk en de gemeente financieren de cultuurcoach.

Brede impulsHet initiatief voor de combinatiefuncties  is gestart met de Impuls brede scholen, sport en cultuur (2008-2012), sinds 2013 bekend als de Brede impuls combinatiefuncties. De ministeries van VWS en OCW werken voor deze subsidieregeling samen met de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en koepelorganisaties in de sport- en cultuursector en het onderwijs. Via de Brede impuls ontvangen gemeenten een bijdrage van de rijksoverheid om combinatiefunctionarissen aan te stellen.

Taken 

De cultuurcoach geeft les in kunst en cultuur, ontwikkelt cultuuronderwijs en ondersteunt de culturele loopbaan van het kind. Daarbij is de cultuurcoach schakel tussen scholen en cultuuraanbieders. De werkzaamheden van de combinatiefunctie kunnen binnen- én buitenschools gericht zijn.

In grote lijnen zijn de taken van cultuurcoaches:

  • Ondersteuning van scholen bij het ontwikkelen van een visie op cultuuronderwijs en het formuleren van de vraag naar activiteiten die hierbij aansluiten
  • Adviseren van cultuuraanbieders (culturele instellingen, zzp’ers) over de aansluiting van hun aanbod bij de vraag van de school
  • Bemiddeling tussen vraag van scholen en het aanbod van het culturele veld.
  • Deze taken kunnen worden uitgevoerd in nauw overleg met de cu0ltuurcoördinator   van de school, indien een school daarover beschikt.

Functieomschrijving cultuurcoach

Werkgever

De meeste cultuurcoaches zijn in dienst bij een culturele instelling, school of gemeente. Vaak zijn zij in dienst bij centra voor de kunsten, omdat die al een ondersteunende en bemiddelende taak voor scholen vervullen. Cultuurcoaches hebben daarbij meestal een coördinerende functie en werken voor meerdere (en soms zelfs alle) scholen in een wijk of gemeente.

De regie over de cultuurcoach ligt bij de gemeente. Die bepaalt of en waar een cultuurcoach wordt aangesteld. De gemeente matcht de rijksbijdrage. Er doen op dit moment 373 gemeenten mee aan de regeling.

Tip voor scholen en culturele instellingen

Bent u geïnteresseerd in het werken met een cultuurcoach en wilt u weten of er een cultuurcoach werkzaam is in uw gemeente? Neem dan contact op met de beleidsmedewerker cultuur.

Het LKCA verzorgt sinds 2013 de landelijke ondersteuning van cultuurcoaches. Onder meer door netwerkdagen, een nieuwsbrief en de online community Cultuurcoach op LinkedIn.

Cultuurcoördinator

De cultuurcoördinator (icc’er) op school is de spil voor het beste cultuuronderwijs voor ieder kind. De cultuurcoördinator maakt en houdt iedereen enthousiast voor creativiteit in de klas en is verbindende schakel tussen school en culturele omgeving.

Het Nederlandse basisonderwijs kent zeven leergebieden of vakken, waaronder het leergebied kunstzinnige oriëntatie. Voor alle leergebieden gelden verplichte kerndoelen. Het vak kunstzinnige oriëntatie kent drie kerndoelen (54, 55, 56). Door cultuuronderwijs leren kinderen over kunst en cultureel erfgoed, en bij uitstek tijdens culturele activiteiten worden creatieve vaardigheden en talenten van kinderen aangesproken. Deze zijn onontbeerlijk in onze huidige samenleving.

De cultuurcoördinator op de basisschool is een leerkracht of directeur die de cursus Interne Cultuurcoördinator heeft gevolgd en zich daarmee heeft gespecialiseerd in cultuuronderwijs.

Taalcoordinator.

Maak voor een goede aansluiting tussen school en bibliotheek uren vrij voor de functie van taalcoördinator: iemand die binnen de school alles wat te maken heeft met taal en lezen op elkaar afstemt en de contacten onderhoudt met de bibliotheek.

Hanteer kwaliteitscriteria voor samenwerking

Hanteer bij de keuze voor een partner uit de culturele sector de volgende criteria:

  • het aanbod is van goede kwaliteit;
  • de partner beschikt over didactische vaardigheden
  • de partner heeft ervaring in het omgaan met (niet altijd gemotiveerde) groepen kinderen;
  • er is garantie voor meerjarige continuïteit;
  • er is een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor en afstemming tussen het binnen- en buitenschoolse aanbod.
Maak goede afspraken

Onderwijs en cultuur zijn twee gescheiden werelden die in de brede school bij elkaar komen. Maak voor een goed gezamenlijk resultaat afspraken over:

  • het doel van de activiteit;
  • de plaats die de activiteit inneemt in het programma van de brede school;
  • de wijze waarop de activiteit vorm krijgt;
  • de verschillende rollen en verantwoordelijkheden;
  • de wijze waarop de leerlingen worden voorbereid en begeleid;
  • de manier waarop er binnen schooltijd verder wordt gegaan met de activiteit (doorlopende lijn).

Meer lezen?

  • Brede school: nieuwe kansen voor cultuureducatie (2003). In: Bulletin Cultuur & School 29, 12-17 (te downloaden via cultuurplein.nl/po/tijdschriften/bulletin/artikelen)
  • Brede school als middelpunt in de wijk (2007). In: Bulletin Cultuur & School 47, 10-15 (te downloaden via cultuurplein.nl/po/tijdschriften/bulletin/artikelen)
  • Broekhof, K. (2007). Gemiste kansen? Onderzoek naar samenwerking bibliotheek en brede school. In: M. van der Grinten & F. Studulski (red.), Zicht op de brede school 2006-2007, pag. 52-55. Amsterdam: SWP.
  • Broekhof, K. & Studulski, F. (2005). Hart voor de brede bibliotheek. Brochure Casanova. Utrecht: Sardes (te downloaden via www.sardes.nl)
  • Cultuurnetwerk Nederland (2007). Zicht op… brede school en cultuureducatie. Achtergronden, literatuur en websites (te downloaden via cultuurplein.nl)
  • Cultuurnetwerk Nederland (2007). Scenario’s en stappenplan brede school en cultuureducatie (te downloaden via www.cultuurplein.nl)
  • Heijdanus, E. & Roozen, I. (2005). Een brede school met een hart voor …cultuur? Beeldende vakken en dans. Praktijkvoorbeelden voor pabostudenten. Enschede: SLO (te downloaden via: www.slo.nl/themas/00036/bredeschool)
  • Stichting Lezen/Oberon (2005). Leesplezier in de brede school. Handreiking, Utrecht: Oberon

Websites