Passend onderwijs en (transitie) Jeugdzorg

Passend onderwijs in het kort

Op 1 augustus 2014 is de Wet passend onderwijs in werking getreden. Doel van de wet is dat voor alle leerlingen met een specifieke onderwijsbehoefte zo passend mogelijk onderwijs wordt gerealiseerd. (Bron: www.passendonderwijs.nl)

Zorgplicht

Ouders melden hun kind aan bij de school die hun voorkeur heeft. Binnen 6 tot 10 weken moet de school een zo passend mogelijk aanbod doen. In eerste instantie zal de school kijken welk aanbod zij zelf kunnen doen. Als dit niet toereikend genoeg is zal de school binnen het samenwerkingsverband waar zij deel van uitmaakt kijken waar wel een passend aanbod gedaan kan worden. De school heeft dus een zorgplicht. Dat betekent dat ouders niet meer zelf een ingewikkelde indicatieprocedure hoeven te doorlopen. Ook de landelijke indicatiesystematiek wordt afgeschaft. Het accent verschuift hiermee van het medisch labelen van kinderen, naar wat zij daadwerkelijk nodig hebben om onderwijs te kunnen volgen. De onderwijsbehoefte is vanaf nu het uitgangspunt. In de Wet passend onderwijs wordt expliciet gesproken over onderwijsondersteuning van leerlingen. Leraren worden opgeleid in het omgaan met verschillende soorten leerlingen in de klas. Hierdoor kunnen leerlingen zo veel mogelijk extra ondersteuning in de klas krijgen, in plaats van daarbuiten.

Ondersteuningsplan

Alle scholen binnen het samenwerkingsverband stellen een ondersteuningsprofiel op. Deze profielen dienen als input voor het ondersteuningsplan van het samenwerkingsverband. Een concept van dit ondersteuningsplan stemt het samenwerkingsverband af met de gemeenten in een op overeenstemming gericht overleg (OOGO).

Transitie Jeugdzorg in het kort

Op 1 januari 2015 is de nieuwe Jeugdwet in werking getreden. Deze voorziet in een decentralisatie van alle ondersteuning, hulp en zorg voor jeugd naar gemeenten. Doel van de Jeugdwet is het jeugdstelsel te vereenvoudigen en efficiënter en effectiever te maken. (Bron: www.vpo-handreiking.nl)

Door de nieuwe Jeugdwet zijn gemeenten in staat om integraal jeugdbeleid te ontwikkelen en maatwerk te bieden. De gemeente is verantwoordelijk voor:

  • organiseren van de toegang: het op een laagdrempelige en herkenbare wijze advies geven over en het bepalen en het inzetten van de aangewezen vorm van jeugdhulp, zo nodig in samenspraak met de sociale omgeving en de school;
  • de toegang tot het gedwongen kader en het organiseren van de uitvoering van de kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering;
  • het treffen van voorzieningen op het gebied van jeugdhulp bij problemen met het opgroeien en opvoeden en psychische problemen en stoornissen.
Jeugdplan

De gemeente voert op grond van de Jeugdwet een samenhangend beleid dat eens in de vier jaar wordt vastgelegd in een plan. Dat plan beschrijft onder meer de visie van de gemeente, de uitvoering van het beleid, waaronder regels over de toekenning van individuele voorzieningen, de wijze van beoordeling en de afweging van een toekenning, de beoogde uitkomsten, de kwaliteitseisen en de medezeggenschap van kinderen en opvoeders bij de uitvoering van jeugdhulp.

Gemeenten zijn verantwoordelijk om de ondersteuning aan een kind of gezin af te stemmen met schoolbesturen en met andere voorzieningen op het gebied van onderwijs. Om deze samenwerking goed vorm te geven voert de gemeente op overeenstemming gericht overleg (OOGO) met de samenwerkingsverbanden in het primair- en voortgezet onderwijs en de mbo-instellingen. Het OOGO is vooral van belang om afstemming van de via de gemeente toegankelijke jeugdhulp met de ondersteuning die het onderwijs biedt in het kader van passend onderwijs en afspraken om een één gezin, één plan, één aanpak te kunnen realiseren.

Passend onderwijs en jeugdzorg in de brede school

De essentie van de brede school wordt door velen als volgt gedefinieerd: een rijke, brede ontwikkeling van kinderen, van ieder kind. Dat vraagt maatwerk. Passend bij ieder kind, in plaats van passend bij de organisatie, leerkracht of instituut. Juist de brede school, met samenwerkende professionals, kinderopvang en Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG), die verder kijken dan hun eigen organisatie, is mogelijk de sleutel tot écht passend onderwijs. De brede school zou meer dan waar dan ook in staat moeten zijn om passend onderwijs tot een succes te maken. Geld, tijd en expertise zijn belangrijk in dit langdurige proces. Maar het moet in de eerste plaats gaan om de houding dat ieder kind welkom is. De feiten liegen er niet om, teveel kinderen vallen buiten de boot, lopen hun verdere leven met een stempel of stigma.

  • Hulp gericht op concrete doelen.
  • Ondersteuning in de eigen leefsituatie, met hulp van wie om het kind geeft.
  • Respect voor het ‘eigen-aardige’ van het kind.
  • Vooral kijken naar wat wél kan.

Juist omdat er in de brede school al veel wordt samengewerkt liggen er kansen voor passend onderwijs. Want:

  • Zorg kan community-based georganiseerd worden,
  • In de eigen leefomgeving van het kind;
  • In meerdere leefdomeinen;
  • Omdat er al wordt samengewerkt is het makkelijker om één kind één plan organiseren;
  • Samenwerking met zorg verloopt gemakkelijker.

Houdt wel rekening met de volgende punten:

  • Samenwerking met ouders moet intensief zijn
  • Samenwerking met zorg moet structureel zijn (geen lange ketens)

Ouders en professionals uit scholen en kinderopvang geven de volgende tips:

  • Laat ouders, onderwijs, kinderopvang, peuterspeelzaal functioneren als team
  • Erken de ouders als expert van het kind
  • Samen is meer!

Praktijkvoorbeelden

Alert4you

Opgroeien, opvoeden en ontwikkelen gaat met vallen en opstaan. Bij ieder kind. Maar sommige kinderen hebben extra zorg nodig. Kinderopvangcentra die structureel samenwerken met andere opvoedexperts kunnen jonge kinderen betere kansen bieden.

Het landelijke programma Alert4you brengt opvangexpertise naar de kinderopvang, zowel de dagopvang als de buitenschoolse opvang (BSO), het liefst in combinatie met het onderwijs. Want hoe weet je welk extra steuntje in de rug een kind nodig heeft? En hoe werk je daarin samen met ouders? In veel kinderopvangcentra wordt hieraan gewerkt.

Binnen Alert4you wordt structurele samenwerking tussen opvoedexperts gestimuleerd. Soms heeft de kinderopvang extra steun nodig van lokale collega’s, zoals professionals die werken in de jeugd(gezondheids)zorg en de Centra voor Jeugd en Gezin (CJG). Als coach voor de pedagogisch medewerker, als sparringpartners voor stafmedewerker, als trainer en als collega. Lokale samenwerking is niet altijd eenvoudig te realiseren. Alert4you steunt en stimuleert deze krachtenbundeling, verspreidt ontwikkelde kennis en beïnvloedt landelijke beleid.

Alert4you (kinderopvang en jeugdzorg) heeft de afgelopen jaren verbindingen gelegd met de ontwikkelingen van passend onderwijs (onderwijs en jeugdzorg) en die van kindcentra (kinderopvang en onderwijs). Alert4you is, mét de kopgroep wethouders voor kindcentra, een sterke voorstander van het ontwikkelen van basisvoorzieningen/netwerken voor kinderen vanuit de driehoek: onderwijs – opvang – zorg.

Principes van Alert4you

Alert4you gaat uit van een aantal leidende principes:

  • extra opvoedexpertise voor de kinderopvang;
  • samen op de werkvloer;
  • hulp onder handbereik;
  • doen wat werkt;
  • partnerschap met ouders;
  • positief jeugdbeleid in uw gemeente. (Bron: alert4you.nl)
Pact

Het versterken van de professionele kwaliteit in de pedagogische omgeving van jonge kinderen, door het verbinden van kennis en expertise uit de kinderopvang, het onderwijs en de zorg. Dat is de kern van het project Pact.

Urgentie

De ontwikkeling van geïntegreerde voorzieningen voor jonge kinderen (onderwijs, kinderopvang en zorg) is een actueel debat dat in alle betrokken sectoren wordt gevoerd. Mede gevoed door de transities Passend onderwijs (2014), Jeugdzorg (2015), de stelseldiscussie Kinderopvang en de integratie met het peuterspeelzaalwerk. De slag naar de werkvloer moet echter nog worden gemaakt. Hiervoor kunnen we voortbouwen op de ervaringen uit eerdere projecten van Het Kinderopvangfonds, Alert4you en Andere Tijden in onderwijs en kinderopvang.

De urgentie om aan de versterking van professionaliteit te werken groeit. Professionals uit de kinderopvang, onderwijs en zorg zullen straks nauw moeten gaan samenwerken, als dan niet in multidisciplinaire teams. Dat vraagt om T-based professionals; goed in hun vak en goed in samenwerken en afstemming. (Bron: www.kinderopvangfonds.nl)

Meer lezen?

Yperen, T.A. van, Stam, P.M. (2010) Opvoeden en versterken. Onafhankelijk advies van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Den Haag: VNG.